Сүлжээ түүний ангилал

Комдьютерйин сүлжээ гэдэг бол хэсэг бүлэг компьютеруудын хоорондын холболт юм. Сүлжээг бүтэц болон ажиллах зарчмын хувьд сүлжээний давхаргуудад хуваарилан дөрвөн шатлалтай Internet Protocol Suite (IPS) загварт оруулдаг. Компьютерийн сүлжээг хамрах хүрээгээр нь: -  Хувийн сүлжээ (PAN) -  Дотоод сүлжээ (LAN) -  Цогцолборын сүлжээ (CAN) -  Хотын сүлжээ (MAN) -  Өргөн бүсийн сүлжээ (WAN) Компьютерийн сүлжээний хамгийн түгээмэл төрлүүдийг хэмжээний дарааллаар нь жагсаав. - Personal Area Network- Хувийн сүлжээ (PAN) хувийн сүлжээ гэдэг нь нэг хүний хэд хэдэн тоног төхөөрөмжийн хоорондох харилцаа холбоог хэлнэ. Хувийн сүлжээнд нэгэн компьютерт холбосон принтер, сканнер, утас болон зөөврийн хэрэгслүүд орж болох бөгөөд эдгээрийг холбосон USB, IrDa болон Bluetooth технологиуд нь хувийн сүлжээний жишээ юм. - Local Area Network- Дотоод сүлжээ (LAN). Энэ нь орон гэр, албан тасалгаа, нэгэн барилга, байшин зэрэг багахан хэмжээний газрыг хамарсан сүлжээ юм. Ихэнх дотоод сүлжээнүүд одоогоор Ethernet технологид суурилсан байгаа. Сервер ажиллуулан түүнд холбогдсон ажиллагсдын компьютер, хэвлэгч төхөөрөмжүүд нь дотоод сүлжээний жишээ юм. -  Campus Area Network – Цогцолборын сүлжээ (CAN) Хоёр болон түүнээс олон сүлжээг холбосон боловч ойрхон газарт хязгаарлагдсан оюутны хотхон, үйлдвэрийн сүлжээг хамруулна. Хотын сүлжээтэй төстэй боловч хэмжээ, хамрах газрын хувьд жижиг байдаг. -  Metropolitan Area Network – Хотын сүлжээ (MAN) Энэ нь олон дотоод сүлжээ, цогцолборын сүлжээг холбосон өргөн сүлжээ бөгөөд тухайн хот суурин, төвлөрсөн газраас хэтэрдэггүй. Энэхүү сүлжээг байгуулахад маш олон төрлийн сүлжээний төхөөрөмжүүд хэрэглэгдэх бөгөөд мэдээлэл зарим тохиолдолд маш олон төрлийн сүлжээний төхөөрөмжүүд хэрэглэгдэх бөгөөд мэдээлэл зарим тохиолдолд олон өөр төрлийн сүлжээгээр дамжин хэрэглэгчид хүрч болно. -  Wide Area Network- өргөн бүсийн сүлжээ (WAN). Өргөн бүсийн сүлжээ нь харьцангуй том газар нутгийг хмрах бөгөөд  хот улсуудын хооронд дамжин тухайн улсуудын томоохон технологийн компаниудаар дамжин хэрэгждэг.  Эдгээр сүлэжээнүүд нь сүлжээний загварчлалын доод түвшинд буюу ихэвчлэн  сүлжээний олборлолт, бодит холболтын түвшингийн үүргийг гүйцэтгэн алсад байрласан дотоод сүлжээнүүдийн хооронд мэдээллийг аюулгүйгээр солилцуулахад чухал үүрэгтэй. -  Internetwork – Сүлжээ хоорондын сүлжээ. Хоёр болон түүнээс дээш сүлжээ эсвэл сүлжээний хэсгүүдийг нэгтгэн сүлжээний 3 дахь түвшин буюу сүлжээниы түвшинд ажилладаг. Сүлжээнүүд улам стандарт болон нэвтэрч байгаа өнөө үед эдгээр сүлжээнүүдийн ялгаа нь эцсийн хэрэглэгчдээс илүүтэй сүлжээний админуудад чухал юм. Сүлжээний админууд нь чанартай үйлчилгээ – Quality of Service (QoS) – хүргэхийн тулд сүлжээг хамрах хүрээ, хэсгүүдийн хоорондох зай, зайнаас шалтгаалсан саатал зэрэгт тохируулан зохион байгуулан удирдах хэрэгтэй болдог. Сүлжээнүүдийн гол ялгаа нь хамрах хүрээ буюу хэмжээ юм. Удирдлагын хүрээний сүлжээ (Controller Area Network) гэдэг нь нягт уялдаатай, жижиг хүрээг хамрах бөгөөд бүрэн автоматжуулсан үйлдвэр эсвэл нэг машины удирдлагын самбар гэх мэт хоорондоо уялдаатай ажилладаг ойр байрласан төхөөрөмжүүдийг хамардаг. Холболтын арга замаар нь: -  Optical fiber – Шилэн кабель -  Ethernet – Сүлжээний холболт -  Wireless LAN – Утасгүй сүлжээ -  Home PNA – Энгийн телефон холболт -  Power line communication – Цахилгааны шугамын холболт  Сүлжээг хэн удирдаж, хэн хэрэглэж байгаагаас шалтгаалан 3 үндсэн төрөлд хуваана. -  Интранет -  Экстранет -  Интернэт Интранет, экстранет нь интернэтд холбогдсон эсэхээс үл хамааран ажиллах боломжтой. Холбогдсон нөхцөлд гаднаас хандалт хийхэд нэвтрэх нууц үг болон бусад хамгаалалтын арга хэрэгсэлтэй байдаг. Интернэт нь интранет, экстранетийн хэсэг биш бөгөөд экстранетд хандахад дамжуулагч болж болно. Интранет гэж юу вэ? Intranet зөвхөн нэг байгууллагын хүрээнд байгуулагдсан компьютерийн TCP\IP протркол дээр үндэслэгдсэн дотоод сүлжээ юм.  Гаднаас нь харахад интернэттэй адилхан, гагцхүү мэдээллээр хангаж буй хүмүүсийн тоогоороо ялгаатай. Интернэт рүү дэлхийн сая сая хүн ханддаг бол Интранетэд зөвхөн тухайн байгууллагын сүлжээний хүмүүс хандана. Анхны дотоод сүлжээ 70-аад оны эхээр компьютерийн vйлдвэрлэлд том ахиц гарсан нь их интеграл схем гарч ирсэн явдал байлаа. Тэдгээрийн харьцангуй бага vнэ, өргөн функцууд нь мини-компьютерvvдийг бvтээхэд тvлхэц болсон. Ингээд ганц супер-компьютер авснаас олон мини-компьютер авч ашиглах нь илvv хурдтай бөгөөд хямд болсон байна. Ингэснээр байгууллагын дэд хэсгvvд компьютертой болох боломж бvрдсэн боловч уг компьютер нь хэсгийнхээ хvрээнд бие даасан байдалтайгаар ажиллаж байсан. Хэрэглэгчдийн хэрэгцээ өссөөр удалгvй ойр байгаа компьютерvvдтэй өгөгдөл солилцох шаардлага гарах болсон ба vvн дээр vндэслэн анхны дотоод сvлжээ vvсчээ. Дотоод сүлжээний дэлгэрсэн технологууд нь: • Ethernet • Token ring • FDDI (Fiber Distributed Digital Interface) Компьютерүүдийг холбогч ашиглан дотоод сүлжээнд холбох: ·         Компьютерүүдаа кабелиар холбогчтой холбоно. ·         Компьютер тус бүрд сүлжээний тохиргоо хийж өгнө. ·         Сүлжээгээр файл хуулж үзнэ. Холбогч нь ·         Гадаад байдлаараа hub – тай ижил ·         Олон порттой гүүр ·         Порт бүр дээрээ bridge – ийн үүргийг хийдэг. ·         МАС хаяг ба портын хүснэгт ·         МАС хаягийг ашиглан пакетуудыг шилжүүлнэ. ·         Сүлжээний хурдыг нэмэгдүүлнэ ·         Сүлжээг логик хэсгүүдэд хуваана ·         Зөвхөн битүүд дээр ажилладаг 2-р төвшиний төхөөрөмж юм. Оролтоор орж ирсэн дохионуудыг гаралтын портуудаар хуулан гаргана. Гаралтын олон порттойг repeater гэж болно. Холбогчийн passive нь зүгээр л ирсэн дохиог бусад портоороо гаргана. Холбогчийн active нь тогонд залгагдсан тул дохионы хүчийг нэмнэ. Холбогчийн (switch, switching hub) кадр боловсруулах зарчим нь гvvрийнхтэй адил байдаг. Гvvрнээс ялгагдах гол онцлог нь холбогчийн порт бvр тусгай процессортой байх ба тэдгээр нь бие биенээсээ хамааралгvйгээр гvvрийн гvйцэтгэх vvргийг биелvvлдэг. Vvнээсээ болоод холбогчийн хурд нь ганц процессортой гvvрийг бодвол харьцангуй их байдаг. Холбогчийг кадр параллелаар боловсруулдаг шинэ vеийн гvvр гэж нэрлэж болно. Гvvр болон холбогчийн сvлжээний холболтын байрлалд тависан хязгаарлалттай холбогдон холбооны шинэ тeхeeрeмж гарч ирсэн ба энэ нь чиглvvлэгч (router) юм. Бvрэн холболттой байрлал ашиглах vед компьютерууд хувийн холболтын шугам бvрт зориулсан порттой байна. «Од» байрлалын vед компьютерууд ганц порттой байж болох ба тeвд байрлах холбогчид (switch) залгагдана. Глобал сvлжээнд холбогчийг анхнаасаа ашиглаж байсан бол дотоод сvлжээнд 90-ээд оны эхэн vеэс хэрэглэж эхэлжээ. Холбогч ашигласнаар сvлжээний vнэ eсдeг учраас одоохондоо eргeн хэрэглээнд ороогvй боловч vнэ нь буурч удахгvй дундын шугамуудыг хэрэглээнээс тvрж гаргах боломжтой. Энд холболтын хувийн шугамууд нь эцсийн зангилаа ба холбогчийн хооронд байрлах ба холбогч хоорондын шугам нь тeрeл бvрийн эцсийн зангилаануудын мэдэгдлийг дамжуулах тул дундын шугам байна. Компьютерууд тухайн агшинд аль компьютер нь дундын шугамыг ашиглаж болох тухай тохиролцохдоо eгeгдeл дамжуулахаасаа илvv хугацааг зарцуулах болно. Харин энэ асуудал нь хоёр холбогчийн хувьд eeрeeр шийдэгддэг. Энэ тохиолдолд зeвхeн хоёр холбогч шугамыг хуваан ашиглах тул зохион байгуулахад хялбар байдаг. Одон топологийн бүх төхөөрөмжүүд нь кабелийн сегментүүдийн тусламжтайгаар холболтын төхөөрөмжид холбогддог. Дурын хоёр төхөөрөмжийн хоорондох өгөгдөлийн дамжуулалт холболтын төхөөрөмж (switching)-ээр дамжуулагддаг. Интранетийн үнэ цэнэ 1. Ажлын үр бүтээмжид: Интранет нь хэрэглэгчидэд өөрийн үүрэг хариуцлагатай нь холбоотой материалуудыг хэрэглэх болон мэдээллийг маш түргэн шуурхай олж авахад тусална. 2. Цаг хугацаа: интранетээр байгууллага нь ажилчиддаа хангалттай хэмжээгээр хэрэгцээтэй мэдээллээр хангаж чадах бөгөөд үүнийг ажилчид нь хүссэн үедээ хүссэн цагтаа хэрэгцээт мэдээллийг авах боломжтой. Энэ нь имэйлээр харьцсанаас илүү хэд дахин хурдан байдаг. 3. Харилцаа холбоо: интранет нь байгууллагын хэвтээ болон босоо харилцаа холбоонд хүчтэй хэрэгсэл болж өгдөг. 4. Бизнесийн үйл ажиллагаа болон менежмент: Интранет нь бүхэл бүтэн системд шийдвэр гаргахад болон бизнесийн үйл ажиллагааг дэмжихэд туслалцаа үзүүлдэг. 5. Зардлын үр ашигтай байдал: Хэрэглэгчид өгөгдөл болон мэдээллийг вэбброузерийн тусламжтай харах нь хэрэгцээтэй бичиг баримтуудыг цуглуулж, ирж олсноос илүү бага зардалтай мөн ажлыг ньл хөнгөвчилж өгнө. 6. Хэрэглэгч бүр интранетээс ижил мэдээлэл харах болно. 7. Хамтын ажиллагааг нэмэгдүүлнэ. 8. Хурдан шуурхай шинэчлэх боломжтой. Экстранет гэж юу вэ? Экстранет нь тодорхой хэрэглэгчидтэй хаагдмал сүлжээ бөгөөд байгууллагын сүлжээний зарим хэсэгт өөрийн харилцагчдыг холбосон тохиолдолд үүсдэг. Үүний жишээ нь цахим татварын вэбсайт, банкны дансаа шалгах хэсэг гэх мэт юм. Экстранет нь компанийн интранет сүлжээ шиг хэдий ч гадаад зах зээл дээрх хэрэглэгч рүү чиглэсэнээрээ ялгаатай хувийн сүлжээ юм. Экстранет нь хамгаалалтыг шаардаж байдаг. Экстранетийн үнэ цэнэ 1. Электрон өгөгдөл солилцоог ашиглан маш том хэмжээний мэдээллийг солилцох боломжтой. 2. Компаниудыг хамтын ажиллагааг дэмжиж нэгтгэж өгдөг 3. Бусад компанийн сургалтын программыг ашиглаж нэгтгэн хөгжүүлэх боломжтой. 4. Шинэ хэрэгцээт мэдээллүүдийг солилцох боломжтой. 5. Ганцхан зах зээл дээрх бөөний худалдаачид эсвэл харилцагчдаа өөрийн каталогаа үзүүлэх боломжтой. Дүгнэлт Интранет болон экстранет гэж юу вэ? түүний үнэ цэнийн талаар өгүүллээ. Дүгнэвэл интранет экстранет нь байгууллагад давуу боломжуудыг олгож байгаа нь харагдаж байна. Байгууллагын зардлыг хэмнэж ажилчид харилцагчидтайгаа нээлттэй мэдээлэл солилцох боломж олгож үйл ажиллагаагы нь дэмжиж өгч байна. Ийнхүү энэ 2 сүлжээг маш олон компани ашиглаж байна. Суурилуулахад хэдий үнэтэй ч цаашдын үр ашиг нь энэхүү зардлыг хэд дахин нугалж олно. Дэлхийн зах зээл дээр ажиллаж буй ихэнх томоохон компаниуд эдгээр сүлжээгээр үйл ажиллагаа зохион байгуулж байгаа юм. Мэдээж энэ 2 сүлжээнд сул тал байгаа ч олж авах цаашдын үр шим нь нөхөж байна. Хэрвээ зөв ашиглаж үл чадвал байгууллагат хохирол учрах нь ойлгомжтой. Тиймээс байгууллага мэдээллийн системээ зөв зохион байгуулалттай ажиллах хэрэгтэй. Компьютерын сүлжээний үр ашиг Компъютеруудыг хооронд нь холбосны үр ашиг: компьютеруудын дунд принтер хувааж хэрэглэх, нэг интернэт холболтын эрхийг хувааж хэрэглэх, хоорондоо файл, мэдээлэлийг хялбарханаар солилцох, хоорондоо тоглоом тоглох, хоорондоо алслагдсан компьютеруудыг холбосон бол хэрэглэгчид сүлжээгээ ашиглан хоорондоо чатлах, видео хурал хийх гэх мэтээр харилцааны хэрэгсэл болгон ашиглаж болно. Эндээс харахад компьютеруудыг өөр хооронд нь холбож сүлжээ үүсгэхийн гол зорилго нь хэрэглэгчидэд тоног төхөөрөмж, программ хангамж, мэдээлэлийн эх үүсвэрийг дундаа хувааж ашиглах, хоорондоо холбоо харилцаа тогтоох өргөн боломжыг олгох явдал ажээ. Компьютерын сүлжээний түүх нь мэдээж, компьютер үүсэж хөгжиж эхэлсэн 1950-60-аад оны үеээс эхлэнэ. 1950-аад онд цоолсон картнуудыг ашиглан мэдээлэл боловсруулдаг "эртний" компьютерууд ашиглагдаж эхэлсэн. Гэхдээ энэ үед дэлхий дээрхи нийт компьютерын тоо нь хэдхэн арваар тоологдох тун цөөхөн байжээ. Иймд эдгээрийг хооронд нь холбох "гайхамшигт" санаа хэний ч толгойд ордоггүй байсан биз. 1960-аад онд компьютеруудыг mainframe гэж нэрлэгдэх гол толгой компьютерт холбож сүлжээ үүсгэх технологи гарч ирсэн. 1970-аад онд компьютерын хэмжээ нь эрс жижгэрч, мөн томоохон байгууллага, пүүс корпораци, их дээд сургуулиуд өөрсдийн сервер (толгой) компьютер дээрээ database (өгөгдлийн сан) үүсгэж, уг сүлжээнд байгаа бусад (client) компьютерууд нь энэ database-д хандаж мэдээлэл авч болдог шинэ технологи дэлгэрсэн. Тэгвэл 1980-аад онд микро компьютер буюу хувь хүн жижиг бизнесүүдэд зориулагдсан авсаархан бөгөөд хямдхан компьютерууд гарч ирж, эхэндээ сүлжээнд холбогдолгүй ашиглагддаг байснаа удалгүй хооронд нь юмуу майнфрэймд холбож сүлжээ үүсгэж эхэлсэн. Микро компьютерууд дэлхий даяар маш их хурдацтай тархсан тул, 1990-ээд онд эдгээрийг түшиглэсэн client – server бүтэцтэй сүлжээ ихэд дэлгэрсэн ажээ.